YAPILANDIRILMIŞ TİCARET VE EMTİA FİNANSMANI

20.yüz yılın sonlarında veya 21. Yüzyılın başlarında diyebileceğimiz bir dönemde
uluslararası sistem yeni nitelikler kazanmış ve uluslararası ticaret ve finansmanı
farklı bir boyutlar kazanmıştır. 1945’lerden sonra başlayan ve 1980’lerde ivme
kazanan banka ve kredi ilişkilerindeki gelişmeler süreci hızlandırmış ve mali
sınırları ortadan kaldırmıştır. Uluslararası ticaretin gelişmesi ile birlikte dış ticaret
finansman ihtiyaçları artmış ve dış ticarettin finansman teknikleri de gelişmiştir.
Dış ticarettin finansman teknikleri ile finansman kaynağı gereken yerlerde
olanaklar ve sınırlar zorlanarak ihtiyaçların karşılanması yoluna gidilmiştir.
Finansman ihtiyacı kuşkusuz sadece dış ticaret ile ilgili değildir, özel ve kamu
şirketlerinin, belediyelerin ve devletlerinde genel ve özel finansman ihtiyaçları
vardır, bunlar genelde alt yapı ve projelerle ilgilidir. Bu yazımızda inceleyeceğimiz
“Yapılandırılmış Ticaret ve Emtia Finansmanı” konusu daha çok ithalat ve ihracat
ile ilgili olduğundan dolayı dış ticaretin finansmanı ile giriş yapmayı uygun gördük.
Dış ticarettin finansmanı genel olarak İhracatın Finansmanı ve İthalatın
Finansmanı olarak ikiye ayrılır. Bunlarda kendi aralarında sevk öncesi ve sevk
sonrası olarak ayrıca sınıflandırılabilirler. Finansman ihtiyacı için kullanılan
kaynak ve teknikler vardır, bunlar ihracat ve ithalat ile ilgili olarak verilebilir,
ancak kaynak ve finansman tekniklerinin bunlarla sınırlı olmadığını unutmamak
gerekir, her geçen gün yeni kaynak ve teknikler ortaya çıkabilmektedir. Yine de
genel bir sınıflandırma yapacak olursak aşağıdaki gibi bir tablo ile karşılaşırız.
İhracat ile ilgili kaynak ve teknikler;
Kaynaklar;

  1. Merkez Bankası ve Ticari Banka Kredileri,
  2. Eximbank Kredileri, Ülke Kredileri
  3. Alıcı Firma Prefinansmanları,
  4. Peşin Ödeme, Avans, Red Clause/Green Clause Akreditif (peşin akreditif)
  5. Banka Kabulleri
    7.Vesaik Karşılığı Krediler
    8.Emtia Karşılığı Krediler
    Teknikler;
    1.Kredi
    2.Sigorta
    3.Iskonto
    4.Vadeli/Kabul/Devredilebilir/Karşılıklı vs.Akreditif
    5.Faktoring
    6.Forfaiting
    7.Leasing
    9.Emtia Finansmanı vs. yapılandırılmış ürünler
    İthalat ile ilgili kaynak ve teknikler;
    Kaynaklar;
  6. Yurtdışı Kaynaklı İthalat Kredileri / Ticari Banka Kredileri,
  7. Kabul / Aval Kredileri
  8. Emtia Kredileri
    Teknikler;
    1.Kredi
    2.Sigorta
    9.Emtia Finansmanı vs. yapılandırılmış ürünler
    YAPILANDIRILMIŞ TİCARET VE EMTİA FİNANSMANI
    Geleneksel dış ticaret finansmanı yöntemlerinde firmaların kredi değerlilik ve
    finansal durumları incelenmektedir. Bunun için firmaların finansal evrakları, mali
    tabloları, menkul ve gayrimenkul şeklindeki teminatları büyük önem taşımaktadır.
    Piyasada “trader” olarak adlandırılan ancak gerçekte aracılık yapan kişiler para
    kazanmak amacıyla emtia alım satımı yapacakları zaman sermayelerinden daha
    fazla paraya ve dolayısıyla krediye ihtiyaç duyarlar, ancak mali verilerinin kredi
    kuruluşlarını tatmin edecek seviyede olmaması, bunun yanında karmaşık işlem
    yapıları, kredi kaynaklarına ulaşmalarının önünde engel teşkil etmektedir.
    Modern dünyanın ihtiyaçları, yapılandırılmış ticaret ve emtia karşılığı finansman
    tekniklerini ortaya çıkarmıştır.
    Yapılandırılmış finansman veya tedarik zinciri, ticari faaliyetin aşamalara ayrıldığı
    ve her aşama için risklerin belirlenerek bu riskleri azaltma veya giderme
    tekniklerinin uygulandığı işlemler zinciri olarak değerlendirilmektedir, diğer
    taraftan emtia finansmanı ise firmaların sahip oldukları ticarete konu malın yani
    emtianın kendisinin teminat olarak kabul edilmesi ve bunun karşılığında
    finansman sağlanması yöntemidir. Bir başka anlatımla, yapılandırılmış ticaret ve
    emtia finansmanı, kredi konusu ürünün üretim aşamasından başlamak üzere, iç
    ulaşımı, yüklenmek üzere yükleyici ‘’forwarder’’ firmalar tarafından teslim alınması,
    nakliyesi, varış limanında depolanması, fiili ithali, yurt içinde işlem görmesi veya
    olduğu haliyle depolanmasından nihai satış sürecine kadar olan tüm aşamaları
    kapsayan, kesintisiz, kısa süreli ve prensip olarak satış bedeli karşılığında kapanan
    bir finansman yöntemidir.
    EMTİA FİNANSMANIN AŞAMA VE ÇEŞİTLERİ
    Emtianın üretim aşamasından başlayarak nihai satış aşamasına kadar olan
    kısımlar aşağıda ana hatlarıyla belirtilmiştir. Bu tip işlemler, işleme taraf olan
    firmalara, ürünün cinsine, sevk edileceği ülkelere, tabi olacağı mevzuata, işlemin
    yapısına bağlı olarak her aşamada farklılıklar gösterebilmekte ve işlemlerin
    yapılandırılması büyük ölçüde birikime dayanmaktadır. Aşağıdaki açıklamalar
    genel fikir vermek amaçlı olup her bir işlemin farklı durumları olabileceği göz
    önünde bulundurularak işlem bazında ayrıca ayrı ayrı detaylı değerlendirme
    yapılması gerekir.
    A) AVANS ÖDEME FİNANSMANI
    İthalatçının malı henüz teslim almadan veya üretimden önce ödeme yapmasıdır.
    Avans ödeme veya başka bir ifadeyle “peşin ödeme” satıcı açısından en güvenli, alıcı
    açısından en riskli bir ödeme yöntemidir. Malların hiç üretilmeme veya teslim
    edilmeme riski vardır. Bağımsız gözetimin olmadığı hallerde, üretilen / teslim edilen
    üründe kalite ve miktar riski mevcuttur. Satın alınan malların satılamama riski ve
    sahtecilik riskleri de muhtemel riskler arasındadır. Bununla beraber alıcının en
    fazla fiyat iskontosu alabildiği yöntemdir. Risk azaltıcı yöntem olarak, red-clause
    akreditif altında ödeme yapılması, satıcıdan avans ödemesi teminat mektubu
    alınması veya üç taraflı (alıcı, satıcı ve banka) bir sözleşme yapılması önerilebilir.
    B) FCR KARŞILIĞI FİNANSMAN
    Üretilen malların alıcıya gönderilmek üzere taşıma firmasına veya taşıma
    komisyoncusuna (Freight Forwarder) teslim edilmesini müteakip yani taşımacı veya
    taşıma komisyoncusunun malları teslim aldığını gösteren alındı belgesi (FCRForwarder’s Cargo Receipt)) karşılığında ödeme yapılmasıdır. Taşımayı üstlenen
    firmanın güvenilirliği büyük önem taşır. FCR belgesi tam bir konşimento değildir,
    malın teslim alındığını gösteren ve ciro edilemeyen bir makbuzdur. Sahtecilik riski
    veya problem oluşması halinde FCR veren kişinin muhtemel zararı karşılayabilecek
    kapasitede olması gerekir, oysa ki bunun aksi ihtimal her zaman mevcuttur. Riski
    azaltmak için güvenilir ve sağlam bir taşıma firmasını tercih etmek gerekir.
    C) NAKLİYE (KARGO) FİNANSMANI
    Malların yüklemesi yapılmış ve varış noktasına doğru harekete geçmiş olduğunu
    gösteren nakliye belgesine istinaden sağlanan finansman yöntemidir. Burada
    nakliyenin hangi şekilde yapılacağı, nakliye belgesinin mallar üzerindeki mülkiyet
    haklarını temsil edip etmediği, nakliye sigortasının yapılması, nakliye firmasının
    güvenilirliği, nakliye rotası, uğranacak ülke ve limanlar, nakliye şartları muhtemel
    risk konularındandır. Nakliye firmasının seçimi, rotanın ve uğranacak ülkelerin
    detaylı incelenmesi, mülkiyeti temsil eden bir nakliye belgesi istenmesi riski
    azaltmak açısından önemlidir. Ticarete konu malların satış kısmının kontrata
    bağlanıp bağlanmamasına göre pozisyon riski ve bu sırada piyasada oluşabilecek
    fiyat riski de dikkate alınmalıdır. Emtianın hedge (riske karşı koruma) edilmesi ve
    mümkün olan durumlarda alıcıdan bir miktar avans alınması risk azaltıcı
    yöntemlerdendir.
    D) YURT İÇİ STOK FİNANSMANI
    Fiili ithali yapılmış olan emtianın uygun görülecek bir depoya veya fabrikaya
    alınması ve banka kontrolünde bulunması şartıyla kullandırılabilen bir finansman
    yöntemidir. İç veya dış piyasadan alınan, işlem görecek veya uygun satış dönemine
    kadar hareketsiz kalacak, emtia niteliğine sahip kolay satılabilir malların rehin
    alınması karşılığında kullandırılabilir. Müşterinin mali yapısı, ürünün cinsi,
    saklama koşullarına bağlı olarak rehin alınacak olan ürünün takip ve kontrolü
    Teminat Yönetimi Sözleşmesi (CMA), Stok Gözetim Sözleşmesi (SMA) veya Yediemin
    sözleşmesi karşılığında yapılabilmektedir.
    Yurt içi stok finansmanı doğal olarak ters yönde de, yani ihracatı yapılacak malların
    muhtelif süreçlerinde de kullandırılabilir. Türk Hukuku açısından taşınır rehni
    tesis edilmesi, bunun şartları ve gerekli evraklar detaylıca incelenmelidir.
    E) LOJİSTİK FİRMALARININ DEPOLARINDA VE YEDİEMANETİNDE MAKBUZ
    KARŞILIĞINDA FİNANSMAN
    Bu tip finansman yöntemi mevzuata uygun olmak koşuluyla yurt içinde ve yurt
    dışındaki lojistik firmalarının depolarında muhafaza edilen ürünler için
    sağlanabilir. Mevzuat açısından farklı durumlar ve değişiklik olabileceğinden dolayı
    değerlendirmenin her zaman olay bazında güncel mevzuat dikkate alınarak
    yapılması gerekir.
    Lojistik firmalarını ya da antrepo işletmecilerini seçerken genelde reytingi yüksel
    itibarlı ve basiretli olmalrana dikkat edilmelidir. Bu koşulların gerçekleştiği
    durumlarda, bu firmalardan alınacak olan depo teslim makbuzları karşılığında
    finansman sağlanması mümkündür.
    F) ALACAK FİNANSMANI
    Vadeli şekilde satışı gerçekleştirilen bir ürünün iç veya dış piyasadan gelmesi
    beklenen bedelinin belirli koşullar dahilinde alacaklıya önceden ödenmesi (erken
    ödeme veya iskonto) şeklindeki bir finansman yöntemidir. Prensip olarak kendi
    kendini finanse etmesi beklenen emtia finansmanı yönteminin satış kısmında
    bedelin peşin olarak tahsili mümkün olmayan durumlarda, söz konusu ticari
    zincirin tamamlanmasını teminen ek olarak verilebilecek, temelde ticari alacağın
    temlik alınması prensiplerinde işleyen bir finansman yöntemidir.
    Vadeli alacağı oluşturan satış yöntemine ve iç veya dış ticaretteki ödeme yöntemine
    göre, alıcı firmanın mali yapısının, ödemenin yapılacağı ülke riskinin, varsa aracı ya
    da riski üstlenecek banka, finans veya kredi kuruluşlarının, ilgili ülkelerin hukuki
    altyapısının dikkatlice incelenmesi gerekmektedir. Mümkün olan durumlarda
    alacağın sigortalatılması riski azaltıcı bir unsurdur.
    EMTİA VE STOK FİNASMANI İLE İLGİLİ BAZI KONULAR
    A) CMA SÖZLEŞMELERİ
    Rehinli malların yediemin olarak profesyonel teminat yönetimi ve gözetim
    şirketlerine teslim edildiği bu tip işlemlerde; tarafları kredili müşteri veya rehin
    veren, kredi veren (banka) ve teminat yönetim şirketi (Collateral Manager-CM) olan
    üç taraflı Teminat Yönetimi Sözleşmeleri (CMA-Collateral Management Agreement)
    imzalanmaktadır. Bu sözleşmenin içeriği her mal cinsi ve lokasyona göre
    farklılaşabilir ve işlem bazında incelenmelidir. Sözleşme maddeleri içerik itibariyle
    emtia rehni tesisi için gerekli olan prensipleri karşılama kabiliyetinde olmalıdır.
    Prensip olarak işleyişte ve fiyatlamada mutabık kalındıktan sonra, gözetim
    firmasından emtianın depolanacağı deponun o ürünün saklanması için uygun olup
    olmadığına dair bir rapor talep edilir.
    Depo uygun bulunduktan sonra emtianın tartılarak depoya alınması gözetim
    firmaları nezaretinde yapılır. Her işlemde ürünlerden numune alınarak asgari
    şartları gösteren analizlerin yapılması talep edilir.
    Tartılan, sayılan ve analizleri olumlu bulunarak depolanan ürünler için gözetim
    firması tarafından depo alındı makbuzu düzenlenir. Gerekli diğer kredi koşullarının
    da yerine getirilmesi sonucunda finansmana hazır hale gelinmiş olunur.
    Teminat üretmekte zorluk yaşayan ya da mevcut limitlerini başka projeler için
    ayırmış olan firmalara ekstra yer açarak fırsat olarak görülen işlemlerin
    kaçırılmaması sağlanmış olur.
    B) SMA ANLAŞMALARI
    SMA (Stock Monitoring Agreement) olarak adlandırılan bu modelde de, tarafları
    Banka, Teminat Gözetim Şirketi (GŞ) ve Rehin Veren’ den oluşan üç taraflı bir
    sözleşme söz konusudur. Rehin verenin mutlaka krediyi kullanan ile aynı kişi
    olması gerekmez. Sözleşme esas itibariyle rehin sözleşmesi ile teminata alınan ve
    uygun görülen bir yediemine teslim edilen malların, depolardaki mevcudiyetinin ve
    durumunun düzenli aralıklarla gözetim şirketi tarafından kontrol edilerek Banka’ya
    raporlanmasını içerir. Gözetimin hangi sıklıkta yapılacağı, deponun ve malların
    özelliklerine göre belirlenir ve SMA sözleşmesinde açıkça belirtilir. CMA modelinin
    aksine, gözetim şirketinin sürekli nöbetçi bulundurmak gibi sorumlulukları
    olmayacağı için maliyeti daha düşüktür.
    SMA modeli sadece rehin alınan hareketsiz mallar için değil, işlenme ve üretim
    süreçlerinden geçilmesi gereken durumlarda kullanılacak yapılandırılmış
    finansman kredilerinde de faydalı bir enstrümandır.
    C) YEDİEMİN
    Yediemin kelimesinin kökü Osmanlıca ‘Yed’ dir. Yed Osmanlıcada el, mülk, kudret
    gibi anlamlara gelir. Bu bağlamda yed-i emin, yedinden emin olunan yani güvenli
    el, emin el, adaletli el (türetmek mümkün)anlamlarında kullanılır.
    Yediemin olacak kişi veya firmanın; muhafaza görevini gereği gibi yerine
    getirmemesi halinde, teslim edemediği malın değeri oranında kendisine rücu
    edileceği (zararın tazmininin talep edileceği) için, banka alacağını karşılayabilecek
    mal varlığına sahip, bankanın ilgili birimleri tarafından uygun bulunan güvenilir
    gerçek veya tüzel kişiler olması gerekmektedir.
    Yedieminin başlıca görevleri;
     Kendisine teslim ve tevdi edilen emtiayı muhafaza etmek,
     Bankaca talep edildiği anda, rehinli malı teslim etmek,
     İyi muhafaza edememekten doğan zarar, ziyan varsa bankaya ödemektir.
    Rehinli malların Yediemin’e teslim edileceği durumlarda, Rehin Veren, Banka ve
    Yediemin arasında bir yediemin sözleşmesi imzalanmalı ve akabinde mallar
    Yediemin’e fiilen teslim edilmelidir.
    Gözetim firmalarının müdahil olduğu diğer yöntemlerle kıyaslandığında yediemine
    bağlı olarak çok daha güvenli ve aynı zamanda çok daha düşük maliyetli olması söz
    konusu olabilmektedir.
Üye olmak ister misiniz?Dış Ticarete Yön Verenler Derneği

Dış ticaretin gelişmesine önemli bir katkı sağlayacağına inandığımız derneğimizi yaşama geçirdik diyerek yola çıkan dış ticaret gönüllüleri, yeni bir oluşum olan “Dış Ticarete Yön Verenler” derneği altında buluştu.